İSG Yıllık Çalışma Planı Nasıl Hazırlanır? Hedefler ve Örnek Plan
Ocak ayında İSG dosyasına yeni bir sayfa eklenir: "Yıllık Çalışma Planı". Tablo düzgündür, aylar işaretlidir, imzalar atılmıştır. Sonra yıl başlar. Mart'ta bir müşteri denetimi gelir, Mayıs'ta yeni bir hat kurulur, Eylül'de bir iş kazası yaşanır. Aralık geldiğinde plan dosyadan çıkarılır ve yılın gerçekte nasıl geçtiğiyle ilk kez yan yana konur. Çoğu işaretli kutunun ya geç yapıldığı ya hiç yapılmadığı görülür.
Bu tablo bir belge eksikliği değil, bir planlama sorunudur. Bu yazıda İSG yıllık çalışma planının ne olduğunu, hangi girdilerden beslenmesi gerektiğini, ölçülebilir İSG hedeflerinin nasıl yazılacağını, yasal periyotların takvime nasıl yerleştirileceğini, örnek bir plan tablosunu ve planı yıl boyunca canlı tutmanın yollarını anlatıyoruz.
İSG yıllık çalışma planı nedir, kim hazırlar?
Yıllık çalışma planı, bir işyerinde iş sağlığı ve güvenliği adına bir yıl içinde yapılacak faaliyetlerin, bunlardan kimin sorumlu olduğunun ve ne zaman yapılacağının yazıldığı takvimdir. İSG hizmetleri mevzuatı, bu planın ve yıl sonunda yapılan işlerin özetlendiği yıllık değerlendirme raporunun hazırlanmasını iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin görevleri arasında sayar.
Planı profesyoneller hazırlar ama planı uygulatacak kaynak ve yetki işverendedir. 6331 sayılı Kanun, iş sağlığı ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünü işverene verir; işverenin hizmet almış olması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Bu yüzden iyi bir plan uzman ve hekimin masasında değil, işveren ya da işveren vekiliyle birlikte, bütçesi ve sorumluları konuşularak kesinleşir.
Planı iki şeyden ayırmak gerekir:
- Risk değerlendirmesi neyin tehlikeli olduğunu ve hangi önlemin gerektiğini söyler. Plan, bu önlemlerin ne zaman ve kim tarafından hayata geçirileceğini söyler.
- İSG hedefleri yıl sonunda ulaşmak istediğiniz sonucu tarif eder. Plan ise o sonuca götüren faaliyetlerin takvimidir.
Planın girdileri: neye bakarak hazırlanır?
Boş bir şablonu doldurarak hazırlanan plan, her yıl birbirinin kopyası olur. Plan, işyerinin kendi verisinden çıkmalıdır. Hazırlığa başlamadan önce şu belgeleri masaya koyun:
- Güncel risk değerlendirmesi: Yüksek puanlı riskler için kararlaştırılan önlemler ve termin tarihleri planın ana gövdesidir. Bu çalışmanın nasıl yapılacağını risk değerlendirmesi nasıl yapılır yazımızda anlattık.
- Geçen yılın değerlendirme raporu: Yapılamayan ya da yarım kalan işler yeni yılın ilk sıralarına girer.
- Kaza, meslek hastalığı ve ramak kala kayıtları: Tekrarlayan olay türleri, hangi bölüm ve faaliyete öncelik verileceğini gösterir.
- Denetim ve iç tetkik bulguları: Açık kalan uygunsuzluklar ve düzeltici faaliyetler takvime tarihle girer.
- Personel listesi: Eğitim ve sağlık muayenesi tarihleri, kimin ne zaman yenilenmesi gerektiğini gösterir.
- Ekipman envanteri: Periyodik kontrole tabi iş ekipmanları ve son kontrol tarihleri.
- Planlanan değişiklikler: Yeni makine, yeni bina, yeni proses ya da vardiya düzeni değişikliği yıl içinde yeni riskler doğurur.
Ölçülebilir İSG hedefleri nasıl yazılır?
"İş kazalarını azaltmak" bir hedef değil, bir dilektir. Ölçülemeyen bir ifadeye yıl sonunda ulaşıp ulaşmadığınızı söyleyemezsiniz. ISO 45001'i uygulayan işletmeler bunu standardın 6.2 maddesinden tanır: İSG hedefleri uygulanabildiği yerde ölçülebilir olmalı, izlenmeli, iletilmeli ve gerektiğinde güncellenmelidir. Hedefe ulaşmak için de ne yapılacağı, hangi kaynağın gerektiği, kimin sorumlu olduğu, ne zaman tamamlanacağı ve sonucun nasıl değerlendirileceği planlanmalıdır. Standardı uygulamayan bir işletme için de bu beş soru iyi bir kontrol listesidir.
Hedef yazarken iki tür göstergeyi dengeleyin. Kaza oranları gibi geride kalan göstergeler olmuş olanı ölçer; kaza sıklık ve ağırlık oranı bunların en bilinenidir. Faaliyetin kendisini ölçen öncü göstergeler ise kaza olmadan önce sinyal verir ve küçük işletmede bile her ay veri üretir. Aşağıdaki tablodaki hedef değerler örnektir; kendi başlangıç değerinize göre belirleyin:
| Hedef | Gösterge | Örnek hedef değer | Sorumlu |
|---|---|---|---|
| Ramak kala bildirimleri hızlı kapansın | Süresi içinde kapanan bildirimlerin oranı | Bildirimlerin %90'ı 15 gün içinde | Bölüm sorumluları |
| Risk önlemleri zamanında uygulansın | Termini geçmeden tamamlanan önlem oranı | %85 | İş güvenliği uzmanı + bölüm sorumluları |
| Eğitim yenilemeleri aksamasın | Süresi geçmiş eğitimi olan çalışan sayısı | Her ay sonunda 0 | İnsan kaynakları + uzman |
| Periyodik kontroller gecikmesin | Kontrol tarihi geçmiş ekipman sayısı | Her ay sonunda 0 | Bakım sorumlusu |
| Kayıp günlü kazalar azalsın | Kaza ağırlık oranı | Geçen yıla göre belirgin düşüş | İşveren vekili |
Pratik kural: üç ile beş hedef yeterlidir. On beş hedef koyan bir plan, yıl ortasında hiçbirinin takip edilmediği bir plana dönüşür.
Yasal periyotlar: takvimin iskeleti
Planın bir kısmı tercih değil, zorunluluktur. Bu faaliyetler takvime ilk önce yerleştirilir, geri kalan iş bunların etrafında planlanır. İlgili yönetmeliklerde tehlike sınıfına göre belirlenen azami süreler şöyledir:
| Faaliyet | Az tehlikeli | Tehlikeli | Çok tehlikeli |
|---|---|---|---|
| Risk değerlendirmesinin yenilenmesi | En geç 6 yılda bir | En geç 4 yılda bir | En geç 2 yılda bir |
| Çalışanların İSG eğitiminin tekrarı | En az 3 yılda bir | En az 2 yılda bir | En az yılda bir |
| Periyodik sağlık muayenesi | En geç 5 yılda bir | En geç 3 yılda bir | En geç yılda bir |
| İSG kurulu toplantısı (kurul gereken işyerlerinde) | Üç ayda bir | İki ayda bir | Ayda bir |
Bu süreler üst sınırdır. İşyerinde yeni bir tehlike ortaya çıkarsa, proses değişirse ya da bir iş kazası yaşanırsa risk değerlendirmesi süresini beklemeden yenilenir. Acil durum tatbikatları da her yıl takvimde yer almalıdır; tatbikatın tarihi, katılımcıları ve sonrasında çıkan iyileştirmeler plana işlenir. İş ekipmanlarının periyodik kontrol süreleri ise ekipman türüne göre değişir; her ekipman için son kontrol tarihi ve bir sonraki kontrol tarihi envanterden plana aktarılmalıdır. Mevzuat zaman zaman güncellendiği için planı kesinleştirmeden önce yönetmeliklerin yürürlükteki metnini kontrol edin.
Adım adım plan hazırlama
- Yılı kapatın. Geçen yılın planını gerçekleşenle karşılaştırın, yapılamayanları ve nedenlerini yazın. Yıllık değerlendirme raporu bu çalışmanın yazılı halidir.
- Zorunlu faaliyetleri takvime yerleştirin. Eğitim yenilemeleri, sağlık muayeneleri, periyodik kontroller, tatbikatlar ve kurul toplantıları kişi ve ekipman listelerinden tarihleriyle çıkarılır.
- Risk değerlendirmesinden önlemleri aktarın. Her önlem için sorumlu ve termin yazın. Termini olmayan önlem, planda yer almamış sayılır.
- Hedefleri belirleyin. Üç-beş ölçülebilir hedef seçin, her birine bir gösterge, bir sorumlu ve bir izleme sıklığı atayın.
- Kaynağı konuşun. Bütçe gerektiren işleri (koruyucu donanım, makine koruyucusu, dış eğitim, ölçüm) işverenle konuşup onaylatın. Kaynağı belirsiz faaliyet, yıl sonunda en sık yapılmamış kalan faaliyettir.
- Yükü aylara dağıtın. Bütün eğitimleri aynı aya, bütün ölçümleri yılın son çeyreğine yığmayın. Yoğun üretim dönemlerini planlarken dikkate alın.
- Paylaşın ve onaylatın. Plan bölüm sorumlularına ve varsa İSG kuruluna sunulur. Kimin hangi ay ne yapacağını bilmeyen bir bölüm, planın parçası değildir.
Örnek yıllık plan tablosu
Aşağıdaki tablo orta ölçekli, tehlikeli sınıftaki bir üretim işletmesi için kurgulanmış bir örnektir. Aylar ve sorumlular yalnızca yapıyı göstermek içindir; kendi işyerinizin tarihlerini kişi ve ekipman listelerinizden çıkarın.
| Faaliyet | Sorumlu | Planlanan ay | Kanıt |
|---|---|---|---|
| Geçen yılın değerlendirmesi ve yeni hedeflerin onayı | Uzman, hekim, işveren vekili | Ocak | Yıllık değerlendirme raporu, onaylı plan |
| Süresi dolan çalışanların İSG eğitimi | Uzman, hekim | Şubat, Eylül | Katılım listesi, sınav ve sertifika kayıtları |
| Risk değerlendirmesi önlemlerinin takibi | Uzman, bölüm sorumluları | Her ay | Önlem listesi, kapanış fotoğrafları |
| Periyodik sağlık muayeneleri | İşyeri hekimi | Mart, Ekim | Muayene kayıtları |
| İş ekipmanlarının periyodik kontrolü | Bakım sorumlusu | Ekipman takvimine göre | Kontrol raporları |
| Acil durum tatbikatı | Acil durum ekipleri, uzman | Mayıs | Tatbikat raporu, iyileştirme listesi |
| Saha denetimi ve iç tetkik | Uzman | Nisan, Kasım | Tetkik raporu, düzeltici faaliyetler |
| Hedef ve gösterge gözden geçirmesi | İSG kurulu | Kurul toplantılarında | Toplantı tutanağı |
Son sütun genellikle atlanır ama en önemlisidir. Bir faaliyetin "yapıldı" sayılması için hangi kaydın oluşacağı baştan yazılırsa, yıl sonunda değerlendirme raporu kanıtla hazırlanır, hafızayla değil.
Planı yıl boyunca canlı tutmak
Plan, Ocak'ta imzalanıp Aralık'ta açılırsa işe yaramaz. Planı canlı tutan şey kısa ve düzenli bir gözden geçirme ritmidir. Ayda bir, yarım saatlik bir toplantıda üç soru sorun: bu ay planlanan neydi, ne yapıldı, geciken ne var ve neden? Kurul bulunan işyerlerinde bu gözden geçirmenin doğal yeri İSG kurulu toplantılarıdır.
Yıl içinde en sık görülen hatalar şunlardır:
- Geçen yılın planını kopyalamak: Tarihler değişir, içerik değişmez. İşyerinin yeni riskleri plana hiç girmez.
- Sorumluyu kişi değil unvan olarak yazmak: "Bölüm sorumlusu" yazan satırda, o bölümün kimde olduğu belirsizse iş kimseye düşmez.
- Değişikliği plana yansıtmamak: Yeni bir makine ya da ciddi bir kaza sonrası plan güncellenmezse, belge ile gerçek arasındaki fark büyür.
- Yalnızca yapılan işi saymak: "12 eğitim yapıldı" bir faaliyet sayısıdır. Hedefin gerçekleşip gerçekleşmediğini göstergeler söyler.
- Kanıtı sona bırakmak: Tutanak, fotoğraf ve imza o gün kayda geçmezse yıl sonunda bulunamaz.
Yıl sonunda yıllık değerlendirme raporu bu gözden geçirmelerin toplamı olur: plan ile gerçekleşenin karşılaştırması, hedeflerin durumu, yapılamayan işlerin nedeni ve bir sonraki yıla devreden konular. Böylece rapor, yeni yılın planının ilk girdisine dönüşür ve döngü kapanır.
FocusISG ile
Yıllık planın en çok zaman alan kısmı, takvime girecek tarihleri toplamaktır. FocusISG'de personel listesi tesisin tehlike sınıfına bağlıdır; eğitim ve sağlık muayenesi tarihleri bu sınıfa göre izlenir, süresi yaklaşan ya da geçen kayıt panelde görünür. Bakım modülünde ekipmanların periyodik kontrol tarihleri tutulur, bakım turunda bu akışı görebilirsiniz. İç tetkik kontrol listesinde "yıllık çalışma planı hazırlanmış" ve "yıllık değerlendirme raporu hazırlanmış" maddeleri yer alır, kurul ve kaza kayıtları da aynı panelde durur.
Dürüst bir not: FocusISG bugün yıllık çalışma planını ayrı bir form olarak üretmiyor. Planı kendi şablonunuzda tutup tarihleri panelden almanızı öneririz. Modüllerin nasıl çalıştığını İSG turunda adım adım inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
İSG yıllık çalışma planını kim hazırlar?
İSG hizmetleri mevzuatı, yıllık çalışma planının ve yıl sonundaki yıllık değerlendirme raporunun hazırlanmasını iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin görevleri arasında sayar. Planın uygulanması için gereken kaynak ve yetki işverendedir; bu yüzden pratikte plan işveren ya da işveren vekiliyle birlikte gözden geçirilip onaylanır.
Yıllık çalışma planı ile İSG hedefleri aynı şey mi?
Hayır. Hedef, yıl sonunda ulaşmak istediğiniz ölçülebilir sonucu tarif eder; örneğin ramak kala bildirimlerinin belirli bir süre içinde kapanması. Plan ise bu sonuca götürecek faaliyetleri, sorumluları ve tarihleri gösteren takvimdir. İyi bir planda her faaliyetin en az bir hedefe ya da yasal bir yükümlülüğe bağlandığı görülür.
Yıl ortasında plan değiştirilebilir mi?
Değiştirilebilir ve gerektiğinde değiştirilmelidir. Yeni bir makine, proses değişikliği, ciddi bir kaza ya da mevzuat güncellemesi planın varsayımlarını bozar. Değişikliği tarihiyle ve gerekçesiyle kaydetmek, yıl sonunda planla gerçekleşeni karşılaştırırken sapmaların nedenini açıklamayı kolaylaştırır.
Küçük bir işletme de yıllık çalışma planı hazırlamalı mı?
İSG hizmeti alan her işyerinde yıllık bir plan, yapılacak işlerin unutulmamasının en basit yoludur. Küçük işletmede plan kısa olabilir: yasal periyotlara bağlı faaliyetler, risk değerlendirmesinden çıkan birkaç öncelikli önlem ve üç-dört ölçülebilir hedef çoğu zaman yeterlidir. Önemli olan uzunluk değil, planın yıl boyunca gerçekten izlenmesidir.
Özetle: iyi bir İSG yıllık çalışma planı, risk değerlendirmesinden ve geçen yılın kayıtlarından çıkar, yasal periyotları iskelet alır, üç-beş ölçülebilir hedefe bağlanır, her satırında bir sorumlu ve bir kanıt taşır ve yıl boyunca her ay gözden geçirilir.
FOCUSISG İLE UYGULA
FocusISG İSG modülünü incele →