6331'e Göre İşveren Yükümlülükleri ve İSG Cezaları

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işyerlerinde güvenliği sağlamak için işverene bir dizi yükümlülük getirir. Bu yükümlülükler çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre değişse de temel ilkeler tüm işyerleri için geçerlidir.

İşverenin temel yükümlülükleri

• Risk değerlendirmesi: işyerindeki tehlikelerin belirlenip değerlendirilmesi (ör. Fine-Kinney yöntemi).
• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi: tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre görevlendirme.
• İSG eğitimleri: çalışanlara düzenli, belgelendirilmiş eğitim.
• Sağlık gözetimi: işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri.
• Acil durum planları: yangın, tahliye, ilk yardım organizasyonu.
• Kaza ve ramak kala kayıtları: olayların bildirimi ve incelenmesi.
• Periyodik kontroller: iş ekipmanlarının yasal muayeneleri.

Uymamanın bedeli: idari para cezaları

6331, her yükümlülük için ayrı idari para cezası öngörür. Yani "eksik risk değerlendirmesi", "eksik eğitim", "görevlendirme yapılmaması" gibi her başlık kendi cezasını doğurur ve bunlar birikir. Cezalar ayrıca çalışan başına veya ihlalin sürdüğü her ay için katlanabilir. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; bu yüzden güncel tarifeyi esas almak gerekir.

Önemli olan şu: açık bir uyumsuzluk, denetimde tek seferlik değil, toplam bir parasal risk anlamına gelir. Bu riski önceden görmek, denetimi beklemekten çok daha ucuzdur.

Yükümlülükler nasıl takip edilir?

Onlarca yükümlülüğü Excel ve klasörlerle takip etmek, bir başlığın gözden kaçması demektir. Dijital bir İSG sistemi; hangi maddede eksik olduğunuzu, terminin ne zaman dolacağını ve denetime ne kadar hazır olduğunuzu tek ekranda gösterir.

Yükümlülükler tehlike sınıfına göre nasıl değişir?

En sık yapılan yanlış, 6331'i "belli bir çalışan sayısının üstündeki işyerlerini ilgilendiren" bir kanun sanmaktır. Oysa kapsam çalışan sayısına bakmaz: tek çalışanı olan bir atölye de kapsamdadır. Değişen şey yükümlülüğün varlığı değil, sıklığı, kapsamı ve ihlalin maliyetidir. İşyerleri az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere üç sınıfa ayrılır; birçok yükümlülüğün takvimi bu sınıfa bağlıdır.

Tehlike sınıfı	Risk değerlendirmesi yenileme	Örnek işyerleri
Az tehlikeli	6 yılda bir	Ofis, büro, danışmanlık
Tehlikeli	4 yılda bir	Metal işleme, gıda üretimi, lojistik deposu
Çok tehlikeli	2 yılda bir	İnşaat, maden, kimya, ağır sanayi

Bu süreler üst sınırdır. İşyerinde yeni bir üretim hattı, yeni bir kimyasal, bina tadilatı, çalışan sayısında ciddi artış ya da bir kaza yaşandığında değerlendirme süreyi beklemeden gözden geçirilmelidir. Acil durum planı da aynı takvimle yenilenir.

Yükümlülük yükümlülük: ne, ne zaman?

Risk değerlendirmesi (Md. 10)

Tüm yükümlülük zincirinin başlangıç noktasıdır; diğer önlemler buradan çıkar. Yöntem dayatılmaz, işyerine uygun olması yeterlidir. Türkiye'de en yaygın iki yöntem 5x5 matris (Risk = Olasılık × Şiddet) ve Fine-Kinney'dir (Risk = Olasılık × Frekans × Şiddet). Fine-Kinney maruz kalma sıklığını ayrı bir çarpan olarak eklediği için, yılda bir girilen kazan dairesi ile her vardiya kullanılan presi birbirinden ayırır. Adım adım süreç için risk değerlendirmesi nasıl yapılır yazımıza bakın.

Uzman ve hekim görevlendirmesi (Md. 6)

Tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilir. Bu kalem, ihlali her ay yeniden cezalandırıldığı için en pahalı başlıklardan biridir.

İSG eğitimleri (Md. 17)

Eğitim yalnızca verilmekle bitmez, belgelenmelidir. Sahada en sık kesilen cezalardan biri buradan doğar: eğitim yapılmıştır ama katılım kaydı yoktur, dolayısıyla denetimde yapılmamış sayılır. Ceza çalışan başına hesaplanır.

Sağlık gözetimi (Md. 15)

İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri. Bu da çalışan başına hesaplanan bir kalemdir; çalışan sayısı arttıkça risk orantısız büyür.

Acil durum planı (Md. 11)

Yükümlülük çalışan sayısı ve tehlike sınıfı ayrımı olmaksızın bütün işyerlerini kapsar. Plan, görevli atamaları ve tatbikat kayıtlarıyla birlikte anlam taşır. Ayrıntı için acil durum planı nasıl hazırlanır yazımıza bakabilirsiniz.

İSG kurulu (Md. 22)

Elli ve daha fazla çalışanı olan, sürekli iş yapan işyerlerinde zorunludur. Kurulun kimlerden oluşacağı ve ne sıklıkta toplanacağı yönetmelikte tanımlıdır; kararları işvereni bağlar. Bkz. İSG kurulu nedir, kimlerden oluşur.

Kaza ve ramak kala kayıtları (Md. 14)

İş kazası yasal süresinde SGK'ya bildirilmelidir; bildirilmemesi olay başına cezalandırılır. Ramak kala kayıtları ise cezadan önce bir erken uyarı sistemidir. Bkz. iş kazası bildirimi ve SGK süreci ve ramak kala bildirimi nedir.

Periyodik kontroller

İş ekipmanlarının yasal muayeneleri; kaldırma ekipmanları, basınçlı kaplar, elektrik tesisatı ve benzeri. Süresi dolan bir muayene, denetim gününde en kolay yakalanan eksikliktir. Bkz. iş ekipmanlarında periyodik kontrol zorunlulukları.

Cezalar neden birikir?

Tutarı büyüten dört çarpan vardır ve bunlar aynı anda çalışır:

• Yeniden değerleme oranı: tutarlar her yıl bu oranla güncellenir; 2026 için oran %25,49 olarak uygulandı.
• Tehlike sınıfı: aynı ihlal çok tehlikeli bir tesiste daha yüksek tutar doğurur; bazı maddelerde %25–%100 arası artış uygulanır.
• Çalışan sayısı: eğitim ve sağlık gözetimi gibi kalemler çalışan başına hesaplanır.
• İhlalin sürmesi: birçok yükümlülükte eksiklik giderilmezse ceza her ay yeniden kesilir.

Somut bir örnek: 40 çalışanlı tehlikeli sınıf bir işletmede eğitimlerin verilmemesi (çalışan başına ~8.980 TL), sağlık gözetiminin yapılmaması (çalışan başına ~22.194 TL) ve uzman görevlendirmesinin eksik olması (~111.263 TL, aylık tekrarlı) bir arada tespit edilirse, yalnızca bu üç başlık 1,3 milyon TL'yi aşan bir parasal riske dönüşür. Madde madde güncel tutarlar için 2026 iş güvenliği idari para cezaları yazımıza bakın; kesin tarife için her zaman ÇSGB / İSG Genel Müdürlüğü'nün güncel listesi esastır.

Yükümlülükler pratikte neden aksıyor?

Sahada ihlal çoğu zaman kötü niyetten değil, takibin dağılmasından doğar. Ortak desen şudur: yükümlülüklerin her biri bir termin ve bir belge gerektirir; termin bir kişinin takviminde, belge başka bir klasörde durur. İşten ayrılan bir sorumluyla birlikte ikisi de kaybolur. En sık görülen dört tıkanma noktası:

• Termin kimsede değildir. "Bu muayene ne zaman doluyor?" sorusunun sahibi yoktur.
• Yapılan iş belgelenmemiştir. Eğitim verilmiş, kaydı alınmamıştır.
• Değerlendirme güncellenmemiştir. Yeni hat kurulmuş, risk değerlendirmesine yansımamıştır.
• Kaza sonrası döngü kapanmamıştır. Olay incelenmiş ama düzeltici faaliyet takip edilmemiştir.

Dördü de aynı çözümle kapanır: her yükümlülüğün bir sorumlusu, bir termini ve bir kaydı olsun; termin yaklaşınca sistem hatırlatsın.

Sık sorulan sorular

Kaç çalışandan sonra 6331 uygulanır? Böyle bir eşik yoktur. Kapsamdaki her işyeri, tek çalışanı olsa dahi yükümlüdür. Eşik yalnızca bazı özel yükümlülüklerde vardır — örneğin İSG kurulu 50 ve üzeri çalışan içindir.

Risk değerlendirmesini kendimiz yapabilir miyiz? Değerlendirme, işveren ya da işveren vekilinin başkanlığında; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinin katılımıyla bir ekip işidir. Ekip kurulmadan hazırlanan belge, denetimde de kazada da zayıf kalır.

Dışarıdan OSGB hizmeti almak yükümlülüğü kaldırır mı? Hayır. Hizmet alınabilir ama sorumluluk işverende kalır. Uzman ve hekimin görevlendirilmiş olması, eğitimlerin yapıldığını ya da terminlerin takip edildiğini kendiliğinden garanti etmez.

Ceza kesildikten sonra eksik kapatılırsa ne olur? Kesilmiş ceza ortadan kalkmaz; ancak aylık tekrar eden kalemlerde eksiğin giderilmesi tekrarı durdurur. Bu yüzden en yüksek riskli kalemi önce kapatmak, doğrudan parasal bir kazançtır.

FocusISG ile

FocusISG İSG, 6331 yükümlülüklerini 10 modülde yönetir ve en ayırt edici özelliği olarak açık uyumsuzlukların ceza riskini Türk Lirası olarak önünüze koyar. "Uyumsuzluğun bedeli" net bir rakama dönüşür — böylece nereye öncelik vereceğinizi tahminle değil, veriyle belirlersiniz.